Boekbespreking ‘Bloodlands’ (Timothy Snyder)

9780099551799Dat Timothy Snyders ‘Bloodlands’ (NL: ‘Bloedlanden’) geen gezellige literatuur is, zou een mens uit zichzelf ook nog wel kunnen bedenken. Dat één en ander echter zelfs een doorgewinterde Interbellist en WO2-kenner als schrijver dezes nog wist te choqueren, dat klinkt al wat minder aannemelijk; maar zulks geschiedde dan toch.

Ziet u, ‘Bloodlands’ is eigenlijk één grote opsomming van ellende – de ergste soort van ellende, zelfs: van bovenaf opgelegde moordpartijen die we ons (gelukkig) nauwelijks nog kunnen voorstellen. Ja: we zijn bekend met de Holocaust, met Auschwitz vooral; en hoewel we ons dan reeds in het midden van het boek bevinden, zal ik hierbij al wat van die duizelingwekkende cijfers op u los laten: zo’n 5.4 miljoen joden werden systematisch afgemaakt, het merendeel daarvan in een tijdsbestek van 3 jaar en een half dozijn aan kampen. Auschwitz leverde ‘slechts’ 1/6 van alle doden op, waarvan de meesten in het vernietigingskamp Birkenau omkwamen. Vergeleken met het oorspronkelijke ‘werkkamp’ Auschwitz, dat 100.000 overlevenden telde, bleef de teller voor doodsfabrieken als Chełmno, Bełżec en Treblinka (II) hangen tussen de 0 en 5 overlevenden. Het tart elk voorstellingsvermogen.

Bovenstaande is een geschiedenis die de meesten onder u wel min of meer kent. Het is het oog van de storm, in de landen die vernietigd zijn door diezelfde orgie van geweld, tegenaan het midden van de 20e eeuw. De Holocaust is het aangezicht van naamloze statistieken waarmee werd aangevangen middels de Oekraïense Holodomor in 1932-33. De statistieken van die doelbewuste uithongering van een complete bevolkingsgroep doen een mens duizelen: om en nabij de 3 miljoen doden, waarvan een groot deel kinderen. We wuiven het weg alsof het niets is, de geschiedenis haalt zoiets in omdat grotere cijfers aanstaande zijn.


Weggewuifd worden ook de honderdduizenden die – vaak uit volledige willekeur – weg werden gevaagd tijdens Stalins terreur van 1937-38. Wie kent het verhaal van de 111091 mensen die tijdens de toenmalige ‘Poolse’ campagne zijn geëxecuteerd? Vrijwel niemand. De storm raast door, overheen dat arme Polen, overheen het klaarblijkelijk vervloekte Oekraïne – heen en weer. De Bloedlanders hebben er zélf bitter weinig tegeinin te brengen, ze moeten noodgedwongen keuzes maken die hen de éne dag kunnen redden en de volgende noodlottig worden. Wit-Rusland wordt platgebrand door beide partijen, burgers sterven daar onder de noemer ‘partizanen’ bij bosjes. Het gaat hier om honderdduizenden mensen, die overigens toch al op allerlei dodenlijsten stonden ingekerfd.

De Nazi’s komen pas laat op gang. Tegen de tijd dat Stalin al miljoenen doden op zijn geweten heeft, zijn er in Duitsland ‘slechts’ enkele honderden, wellicht duizenden doelbewust uitgemoord. Hitler maakt een aardige inhaalslag, echter: na zijn invasie van de SU (‘Barbarossa’) worden er drie miljoen Sovjets simpelweg doodgehongerd. Geen brood, zoek het maar uit. Vreet elkaar maar op – dat deed men immers ook al tijdens de Holodomor. Er vallen 40.000 doden per dag in dergelijke kampen; het gaat volgens plan, feitelijk. De Naziplannen vereisen namelijk 30 miljoen doodgehongerde Sovjets en 0 overlevende joden. De sovjetplannen spreken van een overwonnen Duitsland en een nieuwe machtsbalans in Europa, zonder oogmerk voor welk soort vluchtelingen dan ook.

Applebaum-Map-111110

Zo gaat dat maar door en door, 500 pagina’s lang. Kotsmisselijk word je ervan. Ik kan een willekeurige bladzijde van ‘Bloodlands’ openslaan en een walgelijke statistiek aanhalen: ze blijven komen en ze blijven in je hoofd rondspoken. Hoe meer nullen je achter zo’n getal zet, hoe onwerkelijker ze worden en – ironisch genoeg – hoe gemakkelijker het wordt om je er van te distantiëren. Wat tot verbeelding spreekt, dat zijn de ‘enen’, de ‘tweeën’, de ‘zessen’ en ‘negens’. Het is die éne één in het getal 33.771 – het aantal Kiëvse joden dat op één dag tijd in een ravijn industrieel werd afgeknald, bijvoorbeeld. Die één kan namelijk dat onschuldige kindje zijn dat sterft aan de moederborst van de vrouw die weet dat beiden gaan sterven. 29 mensen overleven dit gebeuren (‘Babi Jar’) – een goede jaarlichting aan slavisten, al met al. Stel je voor: 29 slavisten in een uitgemoord Leuven, en verder niets. Ja: hoe kleiner de getallen, hoe aangrijpender ze lijken; tot je bij de ‘0’ aanbeland. Een ‘0’ is nietszeggend: 23.000.000 Sovjetdoden, 0 Chełmno-overlevenden; wij en zij praten er niet meer over.

Laat ik u dan maar achter met één opmerkelijke statistiek. In 1933, Karkhiv (Oekraïne), doet een groepje weeskinderen zich tegoed aan een hoopje vlees. Mensenvlees, welteverstaan: het mensenvlees van kleine Pjötr die, terwijl hij aan repen wordt gescheurd, zichzelf laaft aan zijn eigen mensenbloed en zich daarmee reduceert tot niets. Tot een nul.

‘Bloodlands’ by Timothy Snyder – faith in humanity: lost.

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.